Przewłaszczenie na zabezpieczenie

Artykuły Prawne » Nieruchomości » Przewłaszczenie na zabezpieczenie

,,Oddać, żeby mieć” – czyli o przewłaszczenia na zabezpieczenie

 

Przewłaszczenie na zabezpieczenie wierzytelności jest umową opierającą się na zobowiązaniu dłużnika lub osoby trzeciej do przeniesienia własności rzeczy na wierzyciela, który będzie mógł korzystać z nabytego prawa wyłącznie w zakresie, w jakim jest to potrzebne dla zabezpieczenia wierzytelności. Przy czym dłużnikowi lub osobie trzeciej pozostawia się możliwość korzystania z rzeczy, jak miało to miejsce dotychczas. Prawo wierzyciela do korzystania z rzeczy jest zatem w znacznym stopniu ograniczone, zaś dłużnik, po spełnieniu świadczenia wynikającego z zabezpieczonej wierzytelności, ponownie odzyskuje własność przewłaszczonej rzeczy. Tego typu umowa, jak sama nazwa wskazuje, ma na celu zabezpieczenie wierzytelności. Na czym dokładnie opiera się założenie przewłaszczenia na zabezpieczenie, w jaki sposób jest dokonywane oraz czy jest ono w polskim systemie prawnym w ogóle dopuszczalne – wyjaśnia adwokat Angelika Rucińska.

Formy przewłaszczenia na zabezpieczenie

Przewłaszczenie na zabezpieczenie w praktyce stosowane jest najczęściej w dwóch wariantach:

  • Przeniesienie własności rzeczy pod warunkiem rozwiązującym, polegającym na spłacie wierzytelności. W tym przypadku wywiązanie się dłużnika z ciążącego na nim zobowiązania skutkuje powrotnym przeniesieniem na niego własności rzeczy. Zatem: z chwilą spłaty długu ustają skutki przewłaszczenia. Powyższa metoda może być stosowana wyłącznie wówczas, gdy przedmiotem zabezpieczenia są rzeczy ruchome; w przypadku nieruchomości tego typu konstrukcja będzie niedopuszczalna, stosownie do regulacji, zawartych w Kodeksie Cywilnym, zgodnie z którymi własność nieruchomości nie może być przeniesiona pod warunkiem;
  • Przeniesienie własności rzeczy na podstawie dwóch umów. Na podstawie pierwszej umowy dłużnik bezwarunkowo przenosi na wierzyciela własność rzeczy. Z kolei mocą drugiej umowy nabywca zobowiązuje się i to pod warunkiem zawieszającym do powrotnego przeniesienia własności z chwilą zaspokojenia zabezpieczonej wierzytelności. W powyższym wariancie zabezpieczenie może dotyczyć tak rzeczy ruchomych, jak i nieruchomości. Przewłaszczenie dokonywane na podstawie dwóch odrębnych umów tworzy bowiem sytuację, w której to wierzyciel staje się właścicielem przewłaszczonej nieruchomości, będąc jednocześnie zobligowanym do powrotnego przeniesienia jej własności na dotychczasowego właściciela – dłużnika – z chwilą ziszczenia się warunku w postaci spełnienia zobowiązania.

Regulacja i dopuszczalność przewłaszczenia na zabezpieczenia

Instytucja przewłaszczenia na zabezpieczenie nie została przez ustawodawcę uregulowana w Kodeksie Cywilnym, a jedyną ustawową jej typizację znajdziemy wyłącznie w prawie bankowym. W efekcie, funkcjonowanie powyższej konstrukcji wywodzi się z zasady swobody umów, bazując posiłkowo na uregulowanych w Kodeksie Cywilnym mechanizmach, jak m.in. przeniesienie własności pod warunkiem zawieszającym lub rozwiązującym.

,,Tajemniczość” konstrukcji przewłaszczenia na zabezpieczenie, jako praktycznego i pozanormatywnego wytworu, budziła wiele dyskusji na temat dopuszczalności jej zastosowania. Obecnie w doktrynie prawa polskiego przyjmuje się tezę o dopuszczalności zawierania tego typu umowy. Finalnie jest ona traktowana jako umowa przenosząca własność, zawierająca dodatkowe zastrzeżenie w postaci zobowiązania wierzyciela do powrotnego przeniesienia własności rzeczy, po spełnieniu przez dłużnika ciążącego na nim zobowiązania. Właśnie powyższe zastrzeżenia powodują konkretyzację powyższej umowy i stanowią argument za prawną aprobatą jej stosowania w praktyce.

W nauce można jednak spotkać również głosy przeciwne, wskazujące na konieczność dokonywania zabezpieczeń wierzytelności pod nadzorem sądowym i na podstawie stworzonych w tym celu regulacji, figurujących w Kodeksie postępowania cywilnego, które są gwarantem ochrony praw zarówno wierzycieli, jak i dłużników. Przeciwnicy przewłaszczenia na zabezpieczenie podnoszą także, że poza przepisami odnoszącymi się do postępowania egzekucyjnego, zaspokojenie roszczeń w inny sposób jest możliwe tylko wówczas, gdy zezwala na to ustawa, jak m.in. ustawa o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawu, czy ustawa o niektórych zabezpieczeniach finansowych. W konsekwencji, umowa o przewłaszczenie na zabezpieczenie wierzytelności, jako pozasądowa droga zaspokajania wierzytelności, w świetle art. 58 § 1 k.c. winna być, zdaniem oponentów, uznana za nieważną.

Argumentem przeciwko opisanej instytucji staje się także zasada jawności stosunków prawnych, która zyskuje szczególne znaczenie w przypadku, gdy służą one zabezpieczeniu wierzytelności. I tak zasada powyższa znajduje odzwierciedlenie m.in. poprzez konieczność dokonywania wpisu do ksiąg wieczystych w przypadku hipoteki. Zwrócić bowiem uwagę na zagrożenia w obrocie prawnym, związane z faktem, iż w przypadku przewłaszczenia na zabezpieczenie z rzeczy korzysta osoba niebędąca jej właścicielem, co może implikować u osób trzecich mylne wyobrażenie, komu w rzeczywistości przysługuje prawo własności.

Wreszcie argumentem przeciwko dopuszczalności konstrukcji przewłaszczenia na zabezpieczenie jest ryzyko obejścia art. 72 ustawy o księgach wieczystych – odnośnie nieruchomości – oraz art. 311 Kodeksu cywilnego – w przypadku rzeczy ruchomych. Przywołane przepisy wskazują, iż właściciel nie ma prawa rozporządzać przedmiotem zabezpieczenia, podczas gdy umowa o przewłaszczenie na zabezpieczenie do takich skutków i tym samym – obejścia prawa  – może prowadzić.

Przewłaszczenie na zabezpieczenie w prawie bankowym

Zgodnie z art. 101 ust. 1 prawa bankowego, zabezpieczenie wierzytelności banku może być dokonane w drodze przeniesienia na bank przez dłużnika lub osobę trzecią, do czasu spłaty zadłużenia wraz z należnymi odsetkami i prowizją, prawa własności rzeczy ruchomej lub papierów wartościowych. Powyższe zabezpieczenie może dotyczyć każdej wierzytelności banku, w tym także tej niewynikającej z czynności bankowych, wskazanych w przedmiotowej ustawie. Przewłaszczeniem może być także zabezpieczona należność wobec poręczyciela. Istotnym jest również zastrzeżenie o możliwości dokonywania zmian z przedmiocie przewłaszczenia w czasie trwania zabezpieczenia, których zakres każdorazowo w sposób szczegółowy winna określać umowa.

Przewłaszczenie a inne formy zabezpieczenia wierzytelności

Jakie są różnice między dokonaniem zabezpieczenia wierzytelności w formie przewłaszczenia, a innymi sposobami zabezpieczeń, w tym hipoteką i zastawem?

Zasadniczo sprowadzają się one do mechanizmu zabezpieczenia wierzytelności, jaka przysługuje wierzycielowi względem dłużnika. Po pierwsze: w przypadku przewłaszczenia wierzyciel może dokonać sprzedaży przewłaszczonej ruchomości/nieruchomości z pominięciem etapu sądowego postępowania egzekucyjnego. Z pozyskanej tytułem sprzedaży przedmiotu przewłaszczenia ceny wierzyciel zaspokaja przysługującą mu wierzytelność. Poza powyższym sposobem zaspokojenia wierzyciela, może on również oddać przewłaszczoną rzecz do odpłatnego używania osobie trzeciej i zaspokoić się z pożytków, jakie ta rzecz przynosi poprzez zaliczenie uzyskanych pożytków na poczet wierzytelności. Wreszcie zaspokojenie wierzyciela może polegać na zatrzymaniu przez niego przedmiotu przewłaszczenia i zarachowaniu wartości rzeczy na poczet wierzytelności. Przy czym zarówno sposób zabezpieczenia wierzytelności, jak również forma zaspokojenia wierzyciela określone zostaną w umowie, opierając się na zasadzie swobody umów. 

W przypadku zaś hipoteki czy zastawu zaspokojenie wierzyciela następuje po przeprowadzeniu postępowania sądowego w przedmiocie egzekucji i następuje ono na podstawie uzyskanego tytułu wykonawczego, przedkładanego w toku egzekucji komornikowi sądowemu. Pominięcie etapu sądowej egzekucji niewątpliwie przyspiesza procedurę zaspokojenia wierzyciela i umożliwia uproszczenie procedury dochodzenia wierzytelności, z pominięciem udziału organów państwowych i konieczności pozyskiwania orzeczenia sądu. 

Pomoc prawna - Adwokat Angelika Rucińska - Kancelaria Adwokacka Poznań

Kancelaria Adwokacka Poznań

Skorzystaj z pomocy doświadczonego Adwokata w Poznaniu. Przybliż nam swój problem, a my wskażemy Ci najszybsze i skuteczne rozwiązania sprawy!

 

0 komentarzy

Wyślij komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Kategorie

Najnowsze artykuły prawne

Komentarze

  1. Potwierdzam takie odczucia . Przykład : w okresie 10 lat funkcjonował PKF SKARBIEC GDAŃSK ... wyłudził 70 mil zł od…

  2. Witam Żona rząda podziału majątku jesteśmy 29 lat po ślubie. Czy jest to możliwe załatwić notarialnie czy trzeba zrobić to…

  3. Dzień dobry.Mam pytanie czy usunięte konto na WP , i wiadomośći są gdzie w internecie zapisane,czy ktoś może je odzyskać,np.służby.

  4. witam, córka w przedszkolu opowiedziala że tata uderzył syna ,dlatego ma siniaki na plecach..co jest absurdalne.. przedszkole wezwali policję ,ktora…

Adwokat